5.000 Năm Qua, Thị Trường Chưa Từng Thay Đổi

Không ít nhà đầu tư ngày nay thường bị cuốn vào những thuật ngữ hào nhoáng như trí tuệ nhân tạo (AI) hay các hệ thống giao dịch tự động tinh vi với niềm tin rằng hành vi của thị trường tài chính hiện đại đã hoàn toàn thay đổi. Tuy nhiên, theo huyền thoại đầu tư Jim Rogers – người đã cùng George Soros đồng sáng lập nên Quỹ Quantum lẫy lừng – đây hoàn toàn là một sự ảo tưởng.

Jim Roger

Bí quyết thành công của ông không nằm ở các công thức toán học phức tạp, mà nằm ở khả năng nhìn thấu "lẽ thường tình" với sự rõ ràng hiếm có – một kiểu nhận thức phổ biến nhưng thực ra lại không hề phổ biến trong đám đông

1. Quy luật Cung - Cầu vĩnh cửu: Từ thị trường bông năm 1861 đến câu chuyện nông nghiệp

Dù công nghệ có tiến bộ vượt bậc hay các công cụ tài chính có phức tạp đến đâu, các quy luật cốt lõi của thị trường vẫn luôn bất biến qua nhiều thiên niên kỷ. Jim Rogers khẳng định rằng thị trường ngày nay, về cơ bản, không hề khác biệt so với thị trường của thế kỷ 19 hay các giai đoạn 1950, 1960, 1970. Sự lên và xuống của giá cả vẫn chỉ xoay quanh trục cung và cầu. Để chứng minh cho quy luật vĩnh cửu này, ông đã đưa ra những ví dụ thực chứng sâu sắc từ lịch sử:

• Cú sốc thị trường Bông năm 1861: Khi nghiên cứu các "năm bất thường" trên đồ thị lịch sử dài hạn, Rogers đặc biệt chú ý đến thị trường bông vào năm 1861. Khi đó, giá bông đã trải qua một đợt tăng trưởng điên cuồng mất kiểm soát, vọt từ mức cực thấp 0,5 cent lên tới 1,05 USD. Dù ở thời đại nào, khi nguồn cung bị siết chặt đột ngột, quy luật cung cầu sẽ ngay lập tức hoạt động để đẩy giá tài sản lên những mức không tưởng, bất chấp mọi nỗ lực can thiệp mang tính hình thức.

• Lời ngụy biện kinh điển "Lần này sẽ khác" của phe đầu cơ: Rogers đã trải qua và nghiên cứu hàng nghìn thị trường giá lên và giá xuống, từ những thứ thô sơ như yến mạch, dầu mỏ, vàng cho đến cổ phiếu công nghệ thời thượng như IBM. Ông nhận ra một điểm chung là trong mọi đợt bong bóng, đám đông luôn tìm cách hợp lý hóa bằng những câu cửa miệng lặp đi lặp lại qua nhiều thế kỷ: "Chúng ta sắp hết nguồn cung rồi", "Lần này sẽ khác", hay "Dầu phải có giá 100 USD/thùng". Thậm chí người ta còn tự lừa dối mình rằng "Dầu không phải là hàng hóa thông thường" hay "Vàng hoàn toàn khác biệt với các loại hàng hóa khác". Nhưng thực tế là: suốt 5.000 năm qua, hàng hóa vẫn chỉ là hàng hóa; giá trị của chúng có thể khác nhau nhưng bản chất vận hành của chúng thì vĩnh viễn không thay đổi.
• Điểm rơi chu kỳ của Nông nghiệp Mỹ: Để minh họa cho việc mua khi tài sản chạm đáy chu kỳ cung cầu, Rogers chỉ ra quy luật đơn giản của ngành nông nghiệp Mỹ. Khi ngành này suy thoái sâu, rất nhiều nông dân nhỏ lẻ buộc phải bỏ cuộc và bị đào thải khỏi thị trường, khiến nguồn cung thu hẹp mạnh mẽ. Nhưng "trừ khi thế giới này ngừng ăn", nhu cầu lương thực là một hằng số vĩnh cửu của nhân loại. Khi nguồn cung giảm sâu gặp gỡ lực cầu tất yếu, ngành nông nghiệp bắt buộc phải hồi sinh và đi lên. Đây là một cơ hội đầu tư mà theo ông là "không thể sai được" nếu bạn có đủ sự kiên nhẫn để chờ đợi điểm đảo chiều của chu kỳ.

Nói một cách ngắn gọn theo triết lý của Jim Rogers: "Tất cả chúng đều là hàng hóa. Chúng đã từng như vậy, và sẽ luôn như vậy.

2. Vòng lặp tâm lý từ "Ma lực" đến "Hoảng loạn"

Lý do khiến thị trường không bao giờ thay đổi suốt hàng nghìn năm qua là vì tâm lý con người – động lực chính thúc đẩy giá cả – luôn lặp lại một chu kỳ bất biến. Rogers mô tả chu kỳ này gồm hai chiều rõ rệt:

• Chiều tăng giá (Mania): Khi một thị trường ở mức rất thấp, một số ít người nhận ra giá trị tài sản đang nằm dưới giá trị thực nên bắt đầu mua vào. Sau đó, giá tăng lên và thu hút thêm những người mua dựa trên các yếu tố cơ bản hoặc đồ thị đẹp. Ở giai đoạn tiếp theo, mọi người lao vào mua chỉ vì thấy người khác đang mua. Rogers từng kể câu chuyện hài hước khi mẹ ông gọi điện đòi mua cổ phiếu XYZ đơn giản vì "nó đã tăng gấp ba" chứ không vì một phân tích kinh tế nào. Cuối cùng, trạng thái ma lực xuất hiện khi đám đông điên cuồng mua vì tin giá sẽ tăng mãi, đẩy giá trị vượt qua mọi logic kinh tế hợp lý.
• Chiều giảm giá (Panic): Toàn bộ quá trình này sau đó lặp lại y hệt theo chiều hướng ngược lại. Khi thị trường bị định giá quá cao và nền kinh tế suy yếu, ban đầu người ta bán vì các yếu tố cơ bản trở nên kém hấp dẫn, sau đó bán tháo đơn giản vì thấy đám đông đang bán. Thị trường đạt tới trạng thái hoảng loạn cực độ và rơi sâu dưới giá trị thực. Đó là lúc bạn có thể mua vào, nhưng để đầu tư dài hạn, bạn thường phải kiên nhẫn đợi vài năm để thị trường tạo nền.

3. Sự kiên nhẫn tối thượng và Tư duy đi ngược đám đông

Sự khác biệt giúp Jim Rogers thành công vượt trội nằm ở kỷ luật chọn lọc khắt khe và tư duy độc lập. Khi được Jack Schwager đề nghị phỏng vấn, Rogers tự nhận mình là một trong những nhà giao dịch tệ nhất thế giới vì "không bao giờ tham gia đúng thời điểm". Thực tế, ông không giao dịch thường xuyên, chỉ đưa ra khoảng 3-5 quyết định lớn trong một năm và kiên trì gắn bó với chúng.

Ông khuyên các nhà đầu tư trung bình: "Đừng làm gì cho tới khi bạn thực sự biết mình đang làm gì". Nếu chưa nhìn thấy một cơ hội thực sự rõ ràng và một mức giá hợp lý để dù có phán đoán sai bạn cũng không bị tổn thương, việc để tiền nằm yên trong quỹ thị trường tiền tệ luôn là lựa chọn tốt hơn giao dịch bừa bãi.

Bên cạnh đó, Rogers nhấn mạnh hai nguyên lý đi ngược đám đông kinh điển:

• Thị trường gần như luôn sai: Hiểu lầm lớn nhất của công chúng là tin rằng thị trường luôn đúng, nhưng thực tế bạn phải học cách tự suy nghĩ thay vì đi theo số đông hay xu hướng phổ biến. Đi theo những gì người khác làm hiếm khi giúp bạn giữ được tiền.
• Đầu tư ngược lại các Ngân hàng Trung ương: Khi các Ngân hàng Trung ương cố gắng can thiệp một cách khiên cưỡng để hỗ trợ một đồng tiền tệ, đó chính là tín hiệu để bạn đi theo hướng ngược lại.

 4. Nghiên cứu lịch sử để thấu hiểu tương lai

Jim Rogers thường xuyên xem biểu đồ hàng tuần, nhưng không phải để tìm kiếm các mẫu hình kỹ thuật phức tạp nhằm dự báo tương lai, mà để thấu hiểu lịch sử. Đối với ông, các công cụ phân tích kỹ thuật hay các mẫu hình đảo chiều chỉ khiến ông bối rối và ông không muốn biết về chúng.

Ông khẳng định: “Nếu bạn không biết chuyện gì đã xảy ra, bạn sẽ không bao giờ biết chuyện gì sẽ xảy ra” (If you don't know what happened, you will never know what will happen). Đồ thị chỉ cung cấp thông tin thực tế về những gì đã diễn ra trong quá khứ, giúp nhà đầu tư tích lũy kiến thức vĩ mô toàn cầu. Sự linh hoạt không giới hạn – sẵn sàng giao dịch từ cổ phiếu Mỹ, đồng đô la Singapore cho đến bán khống dầu cọ Malaysia – mới là chìa khóa để tận dụng sự thay đổi của thế giới.

 Lời kết

Đầu tư hiệu quả suy cho cùng chỉ là việc áp dụng lẽ thường tình. Nhưng khả năng thoát khỏi sự khôn ngoan thông thường để nhìn nhận thực tế một cách độc lập lại là điều cực kỳ hiếm có. Thấu hiểu quy luật cung cầu vĩnh cửu và rèn luyện sự kiên nhẫn để ngồi yên khi chưa có cơ hội rõ ràng chính là di sản lớn nhất mà Jim Rogers để lại cho thế hệ nhà đầu tư sau này.