Chuyện Chứng Khoán: Trước Khi Làm Tổng Thống, Donald Trump Đã Từng Khiến Phố Wall Hoảng Loạn Vì "Diễn Quá Sâu"

Nếu bạn nghĩ những phát ngôn gây bão mạng xã hội hay các chiến dịch truyền thông của Donald Trump những năm gần đây là đỉnh cao, thì bạn đã nhầm. Ngay từ năm 2009, vị tỷ phú bất động sản này đã chứng minh mình là một "bậc thầy thao túng truyền thông" khi bắt tay cùng ông trùm đô vật Vince McMahon, tạo nên một cú lừa chấn động Phố Wall khiến Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) suýt nữa đã đưa cả hai ra tòa. 

Donald Trump "đảo chính" quyền lực tại WWE

Tháng 6 năm 2009, chương trình chủ lực Monday Night RAW của Công ty đô vật biểu diễn WWE rơi vào tình trạng ảm đạm về tỷ suất người xem.

Để cứu vãn tình hình, Chủ tịch WWE khi ấy là Vince McMahon đã quyết định kích hoạt một "quả bom" truyền thông bằng cách đưa người bạn thân lâu năm – tỷ phú Donald Trump – trở lại sàn diễn.

Theo kịch bản, Vince McMahon sẽ bán đứt thương hiệu Monday Night RAW cho Donald Trump. Để tăng tính chân thực, bộ phận truyền thông của WWE đã thực hiện một việc chưa từng có tiền lệ: phát đi một thông cáo báo chí trông hoàn toàn giống một văn bản công bố thông tin, thông báo Donald Trump là chủ sở hữu hợp pháp của Chương trình Monday Night RAW.

Trong tập phát sóng buổi tối thứ Hai 15/06/2009: Vince McMahon xuất hiện trên sàn đấu và tuyên bố đã bán toàn bộ quyền sở hữu thương hiệu độc quyền Raw cho Donald Trump vì nhận được một lời đề nghị "không thể từ chối". Qua đoạn video chiếu trên màn hình, Trump lập tức tuyên bố hành động đầu tiên của ông trên cương vị ông chủ mới là sẽ phát sóng tập tiếp theo hoàn toàn miễn phí quảng cáo (commercial-free) để tri ân khán giả.

Trump tuyên bố mua Monday Night RAW

Kịch Bản Gốc Tham Vọng: Kỷ Nguyên 6 Tuần Của Donald Trump

Bộ phận biên kịch của WWE đã chuẩn bị một kế hoạch vô cùng hoành tráng để kéo dài cốt truyện này trong ít nhất từ 4 đến 6 tuần, biến nó thành tâm điểm của cả mùa hè năm 2009.Theo kịch bản dự kiến ban đầu, "tỷ phú" Donald Trump sẽ điều hành RAW theo cách phóng khoáng và ngông cuồng nhất để chọc tức Vince McMahon:

• Phát sóng không quảng cáo: Tập phim đầu tiên dưới quyền Trump sẽ kéo dài 3 tiếng và hoàn toàn không có quảng cáo thương mại. Trump muốn chứng minh ông làm show vì người hâm mộ chứ không cần tiền. (Trên thực tế, WWE đã phải tự bỏ tiền túi đền bù hàng triệu USD cho các đối tác quảng cáo để đổi lấy tập phim này).
• Cơn mưa hoàn tiền: Trump tuyên bố sẽ hoàn lại 100% tiền vé cho toàn bộ khán giả có mặt tại nhà thi đấu ngày hôm đó. Một hành động "hào phóng" nhằm hạ bệ sự keo kiệt của Vince.
• Kỷ nguyên "Guest Host" (Chủ nhà khách mời): Trump sẽ không xuất hiện mỗi tuần. Thay vào đó, ông dùng tầm ảnh hưởng để mời các siêu sao Hollywood, các vận động viên huyền thoại, hay các ca sĩ, diễn viên nổi tiếng đến làm "Chủ quản" tạm thời cho RAW, tạo ra những quyết định thi đấu quái gở.
• Trận chiến giành lại vương quốc: Cốt truyện sẽ đẩy đỉnh điểm vào việc Vince McMahon phát điên khi thấy Trump tiêu tiền như rác và phá nát công ty, dẫn đến một trận chiến quyền lực thượng tầng tại một sự kiện lớn tiếp theo.

Quảng cáo commercial free của Trump

Đối với người hâm mộ WWE, đây là một kịch bản giải trí (gọi là Kayfabe) cực kỳ phấn khích khi thấy một tỷ phú ngoài đời thực vào vai "ông chủ tốt bụng" đối đầu với "sếp tồi" Vince McMahon. Nhưng đối với giới tài chính tại Wall Street – những người không xem đô vật và không biết Trump đang diễn kịch – thì đây là một thảm họa.

 

Khi Phố Wall khiếp sợ "Phong cách Donald Trump"

Mọi chuyện sẽ chỉ dừng lại ở một trò đùa trên sóng truyền hình nếu bộ phận truyền thông của WWE không muốn tăng tính giật gân, đã phát đi một thông cáo báo chí giả lập (mocked-up press release) ra ngoài đời thực. Đoạn thông báo được viết chuyên nghiệp y hệt như một thương vụ mua bán sáp nhập (M&A) chính thức giữa các tập đoàn lớn.Vấn đề cốt lõi nằm ở đây: WWE là một công ty đại chúng đã niêm yết trên sàn chứng khoán New York (NYSE).Các nhà đầu tư tại Phố Wall không hề xem đô vật Mỹ, và dĩ nhiên họ không biết Donald Trump chỉ đang diễn kịch. Khi đọc được thông cáo báo chí, họ lập tức hoảng loạn trước phong cách điều hành "phóng khoáng" của Trump: Họ tin rằng Vince McMahon thực sự đã mất quyền kiểm soát công ty vào tay vị tỷ phú lập dị này. Họ kinh hoàng khi thấy Trump phá hoại dòng tiền của công ty bằng cách cắt bỏ doanh thu quảng cáo và đem tiền vé đi tặng không cho khán giả. Hiệu ứng mang tên Donald Trump lập tức kích hoạt làn sóng bán tháo chớp nhoáng.

Sáng thứ Ba, ngay sau khi tập phim kết thúc, các nhà đầu tư tại Phố Wall thức dậy và đọc được thông báo. Khác với người hâm mộ đứng reo hò tại sàn đấu, các cổ đông của WWE không biết Donald Trump là ai trên phương diện cốt truyện truyện tranh. Họ chỉ nhìn thấy một thực tế đáng sợ: Vince McMahon vừa bán đi "con gà đẻ trứng vàng" chiếm tới gần một nửa doanh thu của công ty.

Chỉ trong vòng vài giờ sau thông cáo báo chí, cổ phiếu WWE lập tức lao dốc tới 7%, 80 triệu USD giá trị thị trường của WWE đã tan thành mây khói. Tại thời điểm năm 2009, WWE chỉ là một công ty có quy mô vừa với vốn hóa dao động từ 900 triệu đến 1,1 tỷ USD. Việc bốc hơi đến 80 triệu USD vốn hóa là một cú đấm trực diện vào túi tiền của các cổ đông.

Đà sụt giảm nghiêm trọng này đã khiến Ủy ban Chứng khoán Mỹ (SEC) nổi giận. SEC ngay lập tức vào cuộc để điều tra về hành vi thao túng thị trường, tung tin sai lệch gây thiệt hại nghiêm trọng cho tài sản của cổ đông. Kịch bản giải trí đã vô tình trở thành một cuộc khủng hoảng tài chính có thật.

 

Màn "quay xe" vội vã trị giá hàng triệu USD để sửa sai.

Đang hí hửng vì tỷ suất người xem truyền hình tăng vọt nhờ hiệu ứng của Trump, Vince McMahon bỗng "mặt cắt không còn giọt máu" khi nhìn bảng điện tử chứng khoán đỏ rực và nhận tối hậu thư từ SEC. Ranh giới giữa một trò đùa giải trí cùng Donald Trump và án tù vì vi phạm luật tài chính chưa bao giờ mong manh đến thế.

Kịch bản gốc vốn được lên kế hoạch kéo dài nhiều tuần liền để tận dụng sức hút của vị tỷ phú này. Nhưng trước nguy cơ bị phạt sập sàn và để dập tắt sự hoảng loạn, Vince McMahon buộc phải viết lại đoạn kết ngay lập tức.

Trong tập RAW kế tiếp, ngày 22 tháng 6 năm 2009, Vince bước ra sàn đấu với gương mặt phờ phạc (lần này là lo lắng thật sự), tuyên bố ông không thể chịu đựng nổi cách tiêu tiền của Trump và nài nỉ mua lại Monday Night RAW. Để kết thúc vở kịch một cách hợp lý và giữ thể diện cho một tỷ phú luôn thắng, Trump đồng ý sang tay lại với điều kiện Vince phải mua với giá gấp đôi số tiền ban đầu.

Bản hợp đồng giả tưởng được ký kết, Donald Trump đút túi khoản "lợi nhuận" ảo, còn RAW quay về với chủ cũ.

Ngay sau khi chương trình kết thúc, WWE phải gửi hàng loạt văn bản đính chính khẩn cấp tới SEC và các sàn giao dịch, khẳng định “Tất cả chỉ là diễn kịch giải trí, hoàn toàn không có thương vụ nào với Donald Trump cả!”. May mắn thay, cổ phiếu WWE sau đó đã hồi phục, và SEC cũng chấp nhận khép lại vụ việc.

Dù gây ra cuộc khủng hoảng tài chính tại Phố Wall, nhưng canh bạc truyền thông này của WWE đã mang lại những con số rating cực kỳ mãn nhãn:

• Lập kỷ lục 7 năm: Tập phim Monday Night RAW phát sóng ngày 22/06/2009 (tập phim duy nhất do Donald Trump điều hành và hoàn toàn không có quảng cáo) đã thu hút tới 6,8 triệu người xem trực tiếp. Đây là lượng người xem cao nhất của show RAW trong suốt hơn 7 năm trước đó.
• Tỷ suất người xem tăng vọt 25%: Chỉ số rating hộ gia đình của tập phim đạt tới 4.5, tăng trưởng nhảy vọt 25% so với tập phim bình thường phát sóng hai tuần trước đó (chỉ đạt 3.6 với 5,4 triệu người xem).
• Đỉnh điểm bùng nổ ở giờ thứ hai: Trong tiếng rưỡi đầu tiên của show, rating duy trì ở mức 4.2. Tuy nhiên, sang đến tiếng thứ hai – khi mâu thuẫn giữa Trump và Vince đẩy lên đỉnh điểm cùng màn mua bán lại thương hiệu – rating đã vọt lên tới 4.8 với 7,3 triệu người xem cùng lúc.
• Đánh bại hoàn toàn các đài truyền hình lớn: Trong tối thứ Hai hôm đó, WWE RAW trở thành chương trình được xem nhiều nhất toàn nước Mỹ, đánh bại tất cả các show lớn của các ông lớn truyền hình mặt đất như ABC, NBC, FOX hay CW.

Thương vụ Donald Trump mua lại RAW đã đi vào lịch sử WWE như một trong những cốt truyện ngắn nhất, điên rồ nhất, nhưng cũng là bài học đắt giá nhất về ranh giới mong manh giữa "giải trí" và "tài chính thực tế".

Bài học đắt giá cho nhà đầu tư

Câu chuyện mang tính giải trí này thực chất lại là một case study kinh điển về tài chính hành vi và quản trị doanh nghiệp:

1. Rủi ro người chủ chốt (Key-man Risk): bạn của Trump, Vince McMahon là một thiên tài nhưng tính cách quá liều lĩnh của ông là một "quả bom nổ chậm" đối với cổ đông. Khi đầu tư vào các doanh nghiệp phụ thuộc quá lớn vào cái tôi của người sáng lập (như Tesla với Elon Musk), nhà đầu tư luôn phải sẵn sàng đối mặt với những biến động bất ngờ từ phát ngôn của họ.
2. Bản chất của thông tin trên thị trường: Thị trường chứng khoán phản ứng dựa trên thông tin. Việc một công ty đại chúng mập mờ giữa "kịch bản giải trí" và "thông tin tài chính" là điều tối kỵ. Bản năng của dòng tiền luôn là "bán trước, hỏi sau" (Sell first, ask questions later) khi nhận thấy rủi ro hệ thống.
3. Cơ hội từ sự hoảng loạn vô lý: Đối với những nhà đầu tư giá trị hiểu rõ bản chất cốt truyện của WWE lúc đó, cú sập 7% hoàn toàn vô lý này lại là một cơ hội "mua đáy" tuyệt vời, bởi giá trị cốt lõi và nền tảng kinh doanh của doanh nghiệp không hề thay đổi.

Thương vụ Donald Trump mua lại RAW đã đi vào lịch sử như một bài học đắt giá về ranh giới mong manh giữa "marketing đột phá" và "khủng hoảng tài chính thực tế".  Đôi khi, một quyết định tài chính sai lầm trị giá hàng triệu đô chỉ bắt nguồn từ việc bạn tin vào một vở kịch được diễn quá sâu.