Vì Sao Các Chuyên Gia Lại "Sợ" Cổ Phiếu Giá Trị?

Trong giới tài chính chuyên nghiệp, việc "sai cùng nhau" đôi khi an toàn hơn là "đúng một mình".

Trong thế giới đầu tư, một nghịch lý thú vị thường xuyên xảy ra: các nhà quản lý quỹ chuyên nghiệp, dù sở hữu kiến thức chuyên sâu và công cụ hiện đại, đôi khi lại né tránh những "món hời" giá trị (Value stocks) để chạy theo các cổ phiếu hào nhoáng (Glamour stocks) đang ở vùng đỉnh. Tại sao lại có sự ưu tiên kỳ lạ này? Câu trả lời nằm ở sự giao thoa giữa áp lực nghề nghiệp và các lỗi tâm lý hệ thống.

 

1. Logic về tính thận trọng (The Prudence Logic)

Lý do đầu tiên khiến các "ông lớn" ưu tiên cổ phiếu Glamour là khả năng bào chữa và bảo vệ quyết định trước khách hàng hoặc các bên cấp vốn. Cổ phiếu Glamour thường thuộc về những "công ty tốt" với thành tích tăng trưởng mạnh mẽ trong quá khứ.

Việc đầu tư vào một doanh nghiệp đang thành công rực rỡ giúp nhà quản lý dễ dàng giải trình nếu chẳng may thua lỗ; nó được coi là một hành động "thận trọng". Ngược lại, việc mua cổ phiếu Giá trị — thường là những công ty đang gặp khó khăn hoặc bị thị trường hắt hủi — bị coi là thiếu thận trọng và rất khó để minh oan nếu khoản đầu tư đó thất bại.

 

2. Áp lực nghề nghiệp và rủi ro bị sa thải

Một chiến lược đầu tư giá trị nghịch đảo (contrarian) thực thụ thường mất từ 3 đến 5 năm mới đem lại thành quả. Tuy nhiên, hầu hết các nhà đầu tư tổ chức lại bị đánh giá kết quả theo khung thời gian cực kỳ ngắn hạn, thường là theo quý hoặc theo năm.

Các nhà quản lý quỹ không thể chịu đựng được việc đi ngược lại đám đông và có kết quả kém hơn chỉ số chung (sai số bám sát - tracking error) trong một thời gian dài. Họ sợ bị sa thải trước khi chiến lược giá trị kịp phát huy tác dụng.

 

3. Tâm lý bầy đàn để đảm bảo an toàn danh tiếng

Trong giới tài chính chuyên nghiệp, việc "sai cùng nhau" đôi khi an toàn hơn là "đúng một mình". Đầu tư vào các cổ phiếu hào nhoáng cùng với đám đông mang lại một sự an toàn về mặt danh tiếng: "Nếu bạn sai cùng mọi người, bạn không bị coi là kém cỏi; nhưng nếu bạn sai một mình với một cổ phiếu lạ, bạn sẽ bị coi là một thảm họa".

Nghiên cứu cho thấy các chuyên gia quản lý quỹ chịu chi phí thực tế rất lớn nếu họ "sai và độc hành" khi đi lệch khỏi danh mục của đồng nghiệp. Do đó, họ có xu hướng đổ xô vào các cổ phiếu đang "nóng" thay vì kiên trì với những cổ phiếu giá trị bị định giá thấp.

 

4. Bẫy ngoại suy và khuôn mẫu đại diện (Cognitive Biases)

Ngay cả các chuyên gia cũng mắc phải những sai lầm nhận thức căn bản:

Bẫy ngoại suy (Extrapolation Bias): Nhiều người tin rằng những công ty có lịch sử tăng trưởng tốt sẽ duy trì mức đó mãi mãi, dù thực tế tốc độ tăng trưởng luôn có xu hướng hồi quy về mức trung bình.

Khuôn mẫu đại diện (Representativeness): Nhà đầu tư thường nhìn thấy các "quy luật" từ những chuỗi tăng trưởng ngẫu nhiên. Họ phân loại một mã là "cổ phiếu tăng trưởng" chỉ dựa trên lịch sử ngắn hạn và phớt lờ thực tế là rất ít công ty có thể duy trì đà tăng trưởng liên tục.

 

Bài học cho nhà đầu tư cá nhân

Lợi thế lớn nhất của bạn (các nhà đầu tư cá nhân) so với các chuyên gia quản lý quỹ chính là thời gian. Bạn không bị áp lực phải báo cáo kết quả hàng tháng hay lo sợ bị rút vốn. Khi bạn hiểu rằng các chuyên gia bị trói buộc bởi "áp lực nghề nghiệp", bạn sẽ thấy cơ hội cực lớn ở những cổ phiếu giá trị mà họ buộc phải bỏ qua để giữ an toàn cho chiếc ghế của mình.

Hãy kiên nhẫn khi đám đông đang hưng phấn với sự hào nhoáng nhất thời, bởi giá trị thực sự thường nằm ở những nơi bị bỏ quên!

 

Nguồn tham khảo: Contrarian Investment, Extrapolation and Risk (1994)