Quản lý rủi ro trong đầu tư - không phải cứ đúng nhiều là hay

"Trong lĩnh vực đầu tư này, nếu bạn giỏi, bạn sẽ đúng được 6 trên 10 lần. Bạn sẽ không bao giờ đúng được 9 trên 10 lần cả."

Đây là câu nói của Peter Lynch, cựu quản lý quỹ Fidelity Magellan, tác giả của cuốn sách nổi tiếng Trên đỉnh Phố Wall.

Peter Lynch

Ở trường phái trading, cũng có một câu nói có ý nghĩa tương tự đến từ Peter Brandt, một trader tự do với hơn 50 năm trong nghề: "Chỉ 15%-20% số lệnh thắng của tôi đem lại lợi nhuận ròng trong năm cao nhất, 1 cách nhất quán, 80% còn lại chỉ đủ để hòa vốn. Vậy tại sao tôi phải lo lắng về các giao dịch thua lỗ".

Peter Brandt

Qua 2 câu nói trên, chúng ta thấy rằng trong đầu tư lẫn trading, thua lỗ và sai lầm là một phần của cuộc chơi. Điều này càng được thể hiện rõ nhất trong trường phái trading, lướt sóng vốn phổ biến cho các nhà đầu tư cá nhân.

Hiểu lầm lớn nhất

Khi nhìn vào thành tích những nhà giao dịch, những phù thủy chứng khoán đã biến tài khoản nhỏ bé vài nghìn USD thành những tài sản khổng lồ từ vài chục triệu USD đến hàng tỷ USD, chúng ta có thể hình dung rằng họ có một công thức bí mật, chiến thắng 90%, thậm chí 100% giao dịch của mình. Xét cho cùng, đó là cách hầu hết mọi người nghĩ về thành công trên thị trường: tỷ lệ thắng càng cao thì nhà giao dịch càng giỏi.

Nhưng sự thật lại gây sốc. Nhiều nhà giao dịch mà chúng ta ngưỡng mộ ngày nay thực tế lại thắng ít hơn một nửa số lần. Tỷ lệ thắng của họ đôi khi chỉ là 40%, tệ hơn cả tung đồng xu, thậm chí còn thấp hơn, chỉ 20-30%. Tuy nhiên tên tuổi họ vẫn được ghi vào lịch sử giao dịch.

Vậy làm thế nào mà họ vẫn kiếm được hàng triệu đô la trong khi sai nhiều hơn đúng? Và câu hỏi lớn hơn là liệu những nhà giao dịch, những nhà đầu tư cá nhân, không có nhiều nguồn lực có thực sự làm được điều tương tự không?

Hầu hết những người mới bắt đầu tham gia thị trường đều tin vào một điều: tỷ lệ thắng cao đồng nghĩa với thành công được đảm bảo. Nếu bạn thắng 80% hoặc 90% giao dịch, bạn chắc chắn là một nhà giao dịch tuyệt vời.

Về mặt lý thuyết, logic đó có vẻ hợp lý. Nhưng trên thực tế, tỷ lệ thắng cao có thể là một ảo ảnh nguy hiểm nhất trong giao dịch. Đây là lý do: Bạn có thể thắng chín trong số mười giao dịch, nhưng nếu chín giao dịch thắng đó chỉ mang lại lợi nhuận nhỏ, và một giao dịch thua duy nhất xóa sạch tất cả, bạn trở về con số 0 hoặc tệ hơn.

Đây chính xác là điều xảy ra với nhiều nhà giao dịch mới. Họ cảm thấy tự tin vì hầu hết thời gian họ đúng, nhưng ngay khi thị trường quay lưng và họ từ chối cắt lỗ, một giao dịch đã xóa đi tiến trình của hàng tháng trời.

Sự thật là, các nhà giao dịch huyền thoại chưa bao giờ xây dựng thành công của họ trên việc luôn đúng. Điều khiến họ khác biệt không phải là số lượng giao dịch thắng, mà là cách họ quản lý các giao dịch thua lỗ của mình.

Và điều này đưa chúng ta đến một mô hình mạnh mẽ kết nối tất cả họ. Điểm chung duy nhất giữa mọi nhà giao dịch vĩ đại trong lịch sử, mọi nhà giao dịch huyền thoại là họ đều phát triển hệ thống độc đáo của riêng mình. Một số dựa vào các mô hình kỹ thuật, một số khác vào xu hướng kinh tế vĩ mô, và một số dựa vào mô hình định lượng được hỗ trợ bởi dữ liệu.  Nhưng bất chấp sự khác biệt về phong cách và chiến lược, có một nguyên tắc mà tất cả họ đều chia sẻ: kỷ luật cắt lỗ nhanh chóng.

Sự thật của các nhà đầu tư chuyên nghiệp

Jesse Livermore, thường được gọi là "Con gấu vĩ đại của Phố Wall," đã học được bài học này qua cả những chiến thắng ngoạn mục và những thất bại nặng nề. Ông từng nói: "Sự khác biệt giữa những nhà giao dịch thành công và không thành công là khả năng chấp nhận một khoản lỗ." Livermore hiểu rằng không một ai, dù có kỹ năng đến đâu, có thể dự đoán thị trường với độ chính xác tuyệt đối. Điều quan trọng là bạn thừa nhận mình sai nhanh đến mức nào và bảo vệ vốn của mình.

Jesse Livermore

Nhiều thập kỷ sau, Paul Tudor Jones lặp lại điều tương tự một cách khôn ngoan. Nổi tiếng vì đã dự đoán và kiếm lời từ vụ sụp đổ thị trường chứng khoán năm 1987, Jones luôn thẳng thắn về quản lý rủi ro. Trên bàn làm việc của ông có một ghi chú đơn giản ghi: "Những kẻ thua cuộc trung bình giá những khoản lỗ" (Nguyên văn: Losers average losers). Ý ông là: việc “bình quân giá xuống” – thêm tiền vào vị thế đang thua, hy vọng nó sẽ quay đầu – là con đường nhanh nhất dẫn đến cháy tài khoản. Thành công của Jones không đến từ việc luôn đúng, mà từ việc không để sai lầm nhỏ biến thành thảm họa lớn.

Paul Tudor Jones

Thông điệp chung của những người thành công là: Cắt lỗ nhỏ thật nhanh, không do dự, rồi tiếp tục giao dịch khác. Cách tiếp cận này cho phép họ sống sót qua những chuỗi giao dịch thua lỗ dài và vẫn giành chiến thắng khi một xu hướng lớn cuối cùng xuất hiện. Bài học ở đây rất rõ: quản lý rủi ro không phải là tùy chọn, nó là nền tảng của thành công lâu dài trên thị trường.

Các nhà giao dịch vĩ đại không bị ám ảnh bởi việc luôn đúng; họ tập trung vào việc sống sót đủ lâu để lợi thế giao dịch của họ phát huy tác dụng.

Điều này dẫn chúng ta đến trọng tâm của vấn đề: tại sao cắt lỗ lại quan trọng hơn tỷ lệ thắng của bạn, và làm thế nào một nhà giao dịch chỉ với 40% giao dịch thắng vẫn có thể xây dựng lợi nhuận ổn định.

 

Công thức tạo ra nhà giao dịch chuyên nghiệp

Một trong những hiểu lầm lớn nhất là: thành công đến từ việc thắng thường xuyên. Trên thực tế, giao dịch không phải là về tần suất bạn thắng, mà là về mối quan hệ giữa lợi nhuận trung bình và thua lỗ trung bình của bạn. Đây là nơi khái niệm Lợi nhuận Kỳ vọng xuất hiện, một công thức đơn giản phân biệt chuyên gia với nghiệp dư.

Lợi nhuận Kỳ vọng bằng: (tỷ lệ thắng * Lợi nhuận trung bình) trừ (tỷ lệ thua * Thua lỗ trung bình).

Ví dụ, hãy xem xét hai nhà giao dịch sau. Nhà giao dịch thứ nhất có tỷ lệ thắng 70%, nhưng lợi nhuận trung bình của anh ta chỉ là 5 triệu đồng, trong khi thua lỗ trung bình là 20 triệu đồng. Sau 10 giao dịch, anh ta có 7 lần thắng nhân với 5 triệu bằng 35 triệu, nhưng thua 3 lần nhân 20 triệu bằng -60 triệu. Kết quả ròng là -25 triệu, mặc dù thắng hầu hết thời gian.

Bây giờ hãy nhìn vào nhà giao dịch thứ hai. Anh này chỉ thắng 40% thời gian, nhưng lợi nhuận trung bình là 30 triệu và thua lỗ trung bình được giới hạn ở 10 triệu. Sau 10 giao dịch, đó là 4 lần thắng nhân 30 triệu bằng 120 triệu, và 6 lần thua nhân 10 triệu bằng -60 triệu đồng. Kết quả ròng là +60 triệu. Mặc dù anh này sai nhiều hơn đúng, anh ta vẫn có lợi nhuận. Không phải vì may mắn, mà vì số tiền thắng lớn hơn số tiền thua.

Đây là bản chất của giao dịch chuyên nghiệp. Đó không phải là việc có một quả cầu pha lê hay dự đoán thị trường với độ chính xác siêu phàm, mà là việc tạo ra một sự bất đối xứng: các khoản lỗ nhỏ, được kiểm soát, và các khoản lãi lớn hơn, không giới hạn.

Nhà đầu cơ nổi tiếng George Soros đã hệ thống lại điều này bằng nói: "Điều quan trọng không phải là bạn đúng hay sai, mà là bạn kiếm được bao nhiêu tiền khi bạn đúng và bạn mất bao nhiêu khi bạn sai." Khi bạn chấp nhận tư duy này, các giao dịch thua lỗ không còn là mối đe dọa mà bắt đầu trở thành một phần của quy trình. Các khoản lỗ trở thành chi phí kinh doanh, miễn là bạn cắt chúng nhanh chóng và giữ chúng nhỏ, chúng sẽ không bao giờ có sức mạnh để hủy diệt bạn.

 

Tại sao phải cắt lỗ nhanh?

Mối nguy hiểm thực sự không phải là sai, mà là để một giao dịch sai lầm vượt khỏi tầm kiểm soát. Và điều đó đưa chúng ta đến một phần quan trọng khác của câu đố: toán học của sự sụt giảm vốn (drawdown). Bởi vì trong khi kiểm soát quy mô của mỗi khoản lỗ là quan trọng trên từng giao dịch, điều thực sự quyết định liệu bạn có sống sót lâu dài hay không là bạn mạo hiểm bao nhiêu phần trăm tổng tài khoản của mình khi mọi thứ trở nên tồi tệ. Trong giao dịch, nguy hiểm lớn nhất không phải là mất một giao dịch duy nhất, mà là mất quá nhiều vốn của bạn. Mọi nhà giao dịch sẽ có những giao dịch thua lỗ, đó là điều không thể tránh khỏi. Điều phân biệt chuyên gia với nghiệp dư là cách họ quản lý những khoản lỗ đó, bởi vì một khi tài khoản của bạn trải qua một đợt sụt giảm vốn lớn, phép toán cần thiết để phục hồi trở nên cực kỳ tàn khốc.

Ví dụ:

• Mất 1% → cần 1.01% để hòa vốn.
• Mất 10% → cần 11.1% để hòa vốn.
• Mất 20% → cần 25% để hòa vốn.
• Mất 50% → cần 100% để hòa vốn.
• Mất 90% → cần 900% để hòa vốn.
• Mất 95% → cần 1,900% để quay lại điểm đầu.

Đa phần nhà giao dịch không thể phục hồi sau những cú drawdown như vậy. Đây là lý do tại sao các chuyên gia bị ám ảnh bởi quản lý rủi ro. Họ không chỉ nghĩ về việc kiếm tiền, họ nghĩ về bảo vệ khả năng tiếp tục tham gia cuộc chơi.

Các nhà giao dịch chuyên nghiệp thường chỉ mạo hiểm không quá 1% đến 2% số vốn của họ cho bất kỳ giao dịch đơn lẻ nào. Kỷ luật này là điều giúp tài khoản sống sót đủ lâu để các quy luật xác suất hoạt động có lợi cho họ. Cắt lỗ nhanh chóng là đau đớn, nhưng từ chối chấp nhận một khoản lỗ nhỏ hầu như luôn biến thành một khoản lỗ lớn hơn.

Trên Phố Wall có 1 câu nói: quy tắc đầu tiên của giao dịch là không bao giờ thua lỗ quá nhiều, bởi vì nếu bạn hết những đồng chip vốn, bạn không thể ở lại ván bài.

Paul Tudor Jones từng nói trong một cuộc phỏng vấn: "Quy tắc quan trọng nhất của giao dịch là chơi phòng thủ tuyệt vời, không phải tấn công tuyệt vời." Phòng thủ có nghĩa là tôn trọng các đợt sụt giảm vốn, cắt lỗ nhanh chóng và sống để chiến đấu một ngày khác. Đây là lý do tại sao chúng ta không cần phải đúng 90% thời gian để thành công. Điều chúng ta cần là quản lý rủi ro nghiêm ngặt để một giao dịch duy nhất không bao giờ gây nguy hiểm cho tài khoản, thoát khỏi các giao dịch thua lỗ nhanh chóng trước khi chúng trở thành sụt giảm vốn tàn khốc, và sự kiên nhẫn để các giao dịch thắng có thể chạy đủ lâu. Với chỉ 40% tỷ lệ thắng, bạn vẫn có thể tăng trưởng tài sản một cách ổn định, miễn là rủi ro được kiểm soát và các giao dịch thắng của bạn lớn hơn các giao dịch thua. Đó là phép toán đằng sau sự sống còn và thành công lâu dài trong giao dịch, và đó chính xác là lý do tại sao bảo toàn vốn luôn được đặt trước lợi nhuận.